Suchoj Su-27

Produkcja Su-27 ulokowana została w dwu zakładach – główny zakład produkcyjny (KnAAPO) mieści się w Komsomolsku nad Amurem, początkowo zajmował się on produkcją jednomiejscowych wersji myśliwskich Su-27S/P, oraz jednomiejscowej wersji pokładowej Su-27K/Su-33. Obecnie produkuje się w nim wersje rozwojowe jednomiejscowego Su-27 (Su-27SK, Su-27SMK) jak również samoloty dwumiejscowe Su-30MK/MK2. Drugim zakładem zajmującym się produkcją Su-27 jest zakład umieszczony w Irkucku (IAPO), pierwotnie zakład ten zajmował się produkcją dwumiejscowej wersji szkolno-bojowej Su-27UB. Po rozpadzie ZSRR kierownictwo zakładu rozpoczęło ostrą akcję promocyjną reklamującą nieznacznie zmienionego Su-27UB pod nową nazwą marketingową – Su-30, a także podjęło dalszy rozwój samolotu jako maszyny wielozadaniowej – Su-30M/MK. Producentem bombowej wersji rozwojowej Su-27 znanej jako Su-27IB lub Su-34 zostały Nowosybirskie zakłady NAPO – wcześniej zajmujące się produkcją Su-24.


silnik AL-31F

KnAAPO Su-27S

Su-27S (T-10S) – (S – Seryjny)

  • Su-27P – (P jak Pierechwatczik – Przechwytujący) W późnych latach 80tych część samolotów Su-27S została zmodyfikowana by spełnić ograniczenia programu Conventional Forces in Europe (CFE). Modyfikacja polega na pozbawieniu samolotu (i tak ograniczonych) zdolności do wykonywania misji uderzeniowych. Zmodyfikowane samoloty należały do sił obrony powietrznej PWO (Protiwowozdusznaja Obarona), później połączonych z siłami powietrznymi WWS (Wojenno-Wozduszne Sily).
  • Su-27SK – (SK – Seryjny Komercyjny) Komercyjna (eksportowa) wersja seryjnego Su-27S. Samolot zewnętrznie nie różnił się od maszyn dla WWS, zmiany obejmowały uproszczony radar, system samoobrony oraz identyfikacji, głównym odbiorcą były Chiny (18 samolotów zamówionych w 1991 roku i 16 w 1995).
  • Shenyang J-11 – Licencyjna kopia samolotu Su-27SK początkowo składana, później w coraz większym stopniu produkowana w Chinach. Pierwsze dwa zestawy komponentów do złożenia dostarczone zostały w 1998 roku, jednak ich prawidłowe złożenie i uruchomienie sprawiło Chińczykom dużo problemów. Według doniesień złożono/zbudowano ok stu samolotów J-11 (z planowanych 200). Strona chińska zażądała by kolejne maszyny reprezentowały doskonalszy standard uzbrojenia – żądanie zostało odrzucone przez stronę rosyjską co doprowadziło do wstrzymania produkcji kolejnych samolotów. W niektórych opracowaniach wszystkie chińskie samoloty Su-27SK oznaczane są J-11 (dwumiejscowe Su-27UBK – JJ-11). Obecnie strona chińska przystąpiła do samodzielnego opracowania kopi J-11 pod oznaczeniem J-11B, a także wersji pokładowej (odpowiednika Su-33) jako J-15 – łamiąc tym samum rosyjskie prawa intelektualne do konstrukcji.


kokpit zmodernizowanego Su-27SM WWS

Su-27SM– Zmodernizowana (i wyremontowana) dla WWS Rosji wersja Su-27. Procesowi poddano ok 50 egzemplarzy seryjnych SU-27 – weszły one na uzbrojenie dwu pułków lotnictwa myśliwskiego (22. IAP z Centralna Ugłowaja i 23. IAP z Dzemgi). Zmodernizowany egzemplarz można poznać po nowej stacji elektrooptycznej OLS-30, zamontowanej w miejsce starszej OLS-27, a także po czujnikach systemu WRE Chibiny umiejscowionemu na klapach przednich. Co ciekawe wyremontowane i zmodernizowane samoloty nie otrzymały nowego i wyróżniającego je kamuflażu – na pierwszy rzut oka mogą sprawiać wrażenie zaniedbanych.

IAPO Su-27UB / Su-30

Pierwsze szkice dwumiejscowej wersji szkolnej Su-27 pojawiły się w OKB Suchoja w 1980 r. W 1984 r. w kooperacji z zakładem KnAAPO przygotowano pierwszy egzemplarz do prób statycznych (nr seryjny 01-01), zaś w powietrze po raz pierwszy Su-27UB wzbił się 7 marca 1985 r pilotowany przez Nikołaja F. Sadownikowa (nr seryjny 01-02). W 1986 r. do prób dołączyły kolejne dwa prototypy (nr seryjny 02-01 i 02-03).

Su-27UB (T-10U) – (U jak Uczebnyj – Szkolny) Kolejny prototyp T-10U-4 powstał już w zakładach IAPO i był jednocześnie pierwszą maszyną w konfiguracji maszyny seryjnej, cały system uzbrojenia samolotu został zaadaptowany z jednomiejscowej wersji Su-27, tak więc nie wymagał szerokich testów i już w 1987 r. pierwsze egzemplarze seryjne zaczęły trafiać do jednostek. Samoloty eksportowe dostarczone mi. Chinom noszą oznaczenie Su-27UBK i pod względem wyposażenia są analogami jednomiejscowych, eksportowych Su-27SK.

Su-27PU / Su-30 (T-10PU) – (PU jak Pierechwatczik Uprawlenije – Przechwytujący Dowodzenia) W 1986 r. po ukończeniu prac nad UB Wojska PWO zgłosiły zapotrzebowanie na wersje maszyny o poszerzonych możliwościach – jako maszyny przechwytującej dalekiego zasięgu, zdolnej do dowodzenia i naprowadzania innych maszyn. Zmiany były niewielkie. Samolot wyposażony został w sondę do pobierania paliwa w powietrzu (zamontowano ją po prawej stronie kabiny, wymusiło to przesunięcie „oka” stacji optoelektronicznej OLS-27 na lewo, we wcześniejszych wersja była ona zainstalowana centralnie), radiotechniczny system dalekiej nawigacji oraz zabudowanie telekodowej aparatury wymiany danych i łączności TKS-2M. Względem TKS-2 (instalowanej na normalnych Su-27) umożliwiała przesyłanie danych pomiędzy samolotami (bez pośrednictwa stacji naziemnych) i dowodzenie pięcioma, czterosamolotowymi kluczami. W tylnej kabinie zamontowano duży ekran telewizyjny służący wyświetlaniu bieżącej sytuacji taktycznej. Osiem eksportowych samolotów dostarczonych Indiom nosiło oznaczenie Su-30K.

Su-27PM / Su-30M (T-10PM) – (PM jak Pierechwatczik Mnogofunkcyjonalnyj – Przechwytujący Wielozadaniowy) Kolejnym etapem rozwoju linii Su-27/Su-30 miała być maszyna wielozadaniowa, wzorowana koncepcyjnie na samolotach zachodnich (zwłaszcza F-15E Strike Eagle). W maju 1993 r. wystawiono na salonie w Paryżu demonstratora Su-30MK, był to zwykły Su-27UB jednak wystawiono go z zestawem uzbrojenia które miało z nim zostać zintegrowane, a było to obok znanych R-73 i R-27 (dostępny w różnych wersjach) także nowy pocisk z aktywną głowicą radiolokacyjną R-77 oraz zestaw uzbrojenia powietrze-ziemia składające się z naprowadzanych telewizyjnie pocisków Ch-59M i Ch-29T, przeciwradiolokacyjnego pocisku Ch-31P oraz naprowadzanej telewizyjnie bomby KAB-500Kr. Później rolę demonstratora przejął pierwszy prototyp Su-30. Indie eksploatowały 10 maszyn oznaczonych Su-30MK.

Su-30MKI (T-10PMK-2) – Samolot łączy rozwiązania opracowane dla Su-27M/Su-35 jak nowy cyfrowy układ sterowania SDU-10M3, silniki AL-31FP z ruchomym wektorem ciągu, dopracowany radar N011 Bars oraz nową stację optoelektroniczną OLS-30 z międzynarodowym pakietem awioniki składającym się z francuskich wielofunkcyjnych wyświetlaczy firmy Sextant Avionique, wskaźnika przeziernego VEH3000 i bezwładnościowego układu nawigacyjnego Totem na żyroskopach laserowych połączonego z odbiornikiem GPS, indyjskim komputerem pokładowym, izraelskimi systemami walki elektronicznej i oraz zasobnikiem celowniczym Lightning. Całość zostanie oparta o wzmocniony płatowiec (łączna masa środków bojowych na podwieszeniach wzrosła do 8000 kg) wyposażony w znane z Su-27M/Su-35 i Su-27K/Su-33 przednie usterzenie poziome. W 1997 r. powstał pierwszy aerodynamiczny prototyp Su-30MK-1 wyposażony w przednie usterzenie oraz ruchome dysze silników ale ze zwykłą awioniką Su-30. W 1998 r. oblatany został drugi prototyp Su-30MK-6, ze zmodyfikowanym sterowaniem wektorem ciągu. Na pierwszej maszynie dysze poruszały się w osi pionowej (góra-dół), druga (i kolejne) maszyna posiadała dysze ruchome w osi odchylonej o 32 stopnie od osi pionowej – w prawo dla prawego silnika, w lewo dla lewego. Dzięki możliwości niezależnego wychylania dysz na każdym silników uzyskano możliwość sterowania w pewnym zakresie ciągiem również w osi poziomej (i to pomimo dyszy ruchomej tylko w jednej osi). Pierwszy całkowicie ukompletowany Su-30MKI (nr boczny 05) wystartował w Irkucku dopiero 26 listopada 2000, na początku 2001 r dołączyły do niego kolejne maszyny n/b 04, następnie 02 i 07 (w tym samym czasie samolot 04 przeznaczony został do prób statycznych). Pierwsze negocjacje z Indiami na temat zakupu wersji rozwojowej wersji Su-30MK odbyły się 20 kwietnia 1994 r, po długich negocjacjach 30 listopada 1996 r zawarto wartą 1,72 mld dolarów umowę o zakupie 40 samolotów wraz z uzbrojeniem i częściami. Zamówienie to było wielokrotnie poszerzane, tak że łącznie dostarczonych ma być 230 samolotów Su-30MKI, zarówno wykonanych w Rosji jak i wyprodukowanych w Indiach. Pierwsze dostawy obejmowały 8 samolotów w prostej wersji Su-30K, kolejne 10 dostarczonych zostało w wielozadaniowej wersji Su-30MK – samoloty te zostały zwrócone do producenta w drugiej połowie 2006 r. – kiedy to rozpoczęły się masowe dostawy pierwszych wersji docelowych Su-30MKI.

  • Su-30MKM – Malezja
  • Su-30MKA – Algeria

KnAAPO Su-30

prototyp Su-30MKK

Su-30MKK – Samolot stanowi proste rozwinięcie Su-30MK, w odróżnieniu od Su-30MKI awionika została oparta całkowicie o rozwiązania rosyjskie, a ich architektura jest zamknięta. Radar to rozwinięcie pochodzącego ze zwykłego Su-27 radaru N001 – N001WEP wyposażony dodatkowo w możliwość odpalania pocisków R-77 i kartografowania terenu (z bardzo małą w porównaniu do maszyn zachodnich dokładnością). Samolot wyposażony jest w nowoczesne rosyjskie urządzenia nawigacji i kierowania uzbrojeniem, w tym odbiornik GPS A737, kontener laserowo-telewizyjno-termowizyjny Sapsan-E, a także nowe urządzenia walki elektronicznej, w kabinach zainstalowane są wyświetlacze MFI-9 (trzy w przedniej, dwa w tylnej) i MFI-10 (jeden w tylnej). Płatowiec został wzmocniony – maksymalna masa podwieszeń wynosi 8 000 kg, uwagę zwraca powiększone usterzenie pionowe rodem z Su-27M/Su-35. Kontrakt na dostawę pierwszych 38 samolotów podpisano w sierpniu 1999 r. (drugi na kolejne 38 samolotów w w listopadzie 2001). Pierwszym prototypem Su-30MKK był były pierwszy prototyp Su-30 – samolot T-10PU-5. Su-30MK2– Kolejna trzecia transza Su-30 dla Chin miała trafić na wyposażenie lotnictwa Marynarki Wojennej, w związku z tym odbiorca wymagał zintegrowania z tą wersja pocisków przeciwokrętowych, samoloty zostały wyposażone w pocisk Ch-31.

  • Su-30MKV – dla Wenezueli
  • Su-30MK2V – dla Wietnamu

Su-30KN – Opracowywana przez KnAAPO bardziej rozbudowana modernizacja (często podawane jest, że pierwszym planowanym odbiorcą miała być Indonezja) Su-30 – mogąca konkurować z opracowanym w Irkucku Su-30MKI. Co ciekawe plany obejmowały powstanie pod oznaczeniem Su-30KV wersji zarówno jedno jak i dwumiejscowej. Ostatecznie prace zarzucono – w ofercie KnAAPO znajdują się prostsze Su-27SKM (jednomiejscowy) i Su-30MK2 (dwumiejscowy), a dla bardziej wymagających klientów opracowywany jest Su-35.

demonstrator Su-30KI podczas startu

KnAAPO Su-33

Su-27K / Su-33 (T-10K) – Wizja powstania wersji pokładowej towarzyszyła Su-27 od samego początku. Niektóre prototypy T-10S zostały odpowiednio zmodyfikowane by przetestować możliwość bazowania samolotu na pokładzie lotniskowca (testy odbyły się na makiecie pokładu na Krymie). Start samolotu miał odbywać się przy użyciu rampy na pokładzie lotniskowca. Pierwszy start z makiety rampy odbył się w sierpniu 1982 roku. Na pokładzie lotniskowca start samolotu odbywa się przy pełnym ciągu silników skierowanym na żaroodporne ekrany by podczas rozpędzania się wjechać na nachyloną pod kątem rampę (co zapewnia skrócenie rozbiegu). Rozwiązanie to jest prostsze od amerykańskiego (stosowanego również na okrętach francuskich) gdzie lotniskowce wyposażone są w katapulty parowe nadające samolotom odpowiednią prędkość. Jego wadą jest konieczność posiadania odpowiedniego zapasu ciągu do masy przez samoloty, czego efektem jest ograniczenie ilości zabieranego uzbrojenia i paliwa. Pierwszy lot T-10K odbył się w sierpniu 1987 roku. Produkcyjne Su-27K odróżnić można od wersji lądowej po wzmocnionej konstrukcji podwozia przedniego (z podwójną lawetą kołową), skrzydłach o konstrukcji umożliwiającej ich częściowe złożenie oraz dodatkowych przednich powierzchniach sterowych – mających zapewnić dodatkową siłę nośną podczas startu. Próby pokładowe Su-27K na pokładzie lotniskowca Tbilisi (obecnie Admirał Kuzniecow) rozpoczęły się w 1989 roku by w 1991 samolot został dopuszczony do normalnej eksploatacji na pokładzie lotniskowca. Do służby w lotnictwie Wojenno-Morskoj Fłot weszło 26 samolotów Su-27K (w tym dwa przebudowane z prototypów).

  • Shenyang J-15 – Opracowywana chińska, nielegalna kopia samolotu Su-27K. Przy opracowaniu inżynierowie chińscy wykorzystują doświadczenia z programu J-11 (mi. rozwoju J-11B) oraz wzorują się na jednym z prototypów Su-27K pozyskanym na Ukrainie.

NAPO Su-34

Su-27IB / Su-34 (T-10W) –

KnAAPO Su-35/Su-37

Su-27M / Su-35 (T-10M) – projekt rozwojowej, wielozadniowej wersji Su-27 wyposażony mi. w dodatkowe przednie powierzchnie sterowe i powiększony nos (na większy radar). Wyprodukowano 12 prototypów (oznaczonych numerami bocznymi 701 do 712) oraz trzy maszyny „produkcyjne” (oznaczone 86, 87 i 88). Su-37 (T-10MP) – jeden z prototypów Su-35 (nr 711) dodatkowo wyposażony w silniki z dyszami do sterowania wektorem ciągu. Zniszczony w katastrofie.

KnAAPO Su-35S

Su-35S (T-10BM) – (BM jak Bolszaja Modernizacja – Duża Modernizacja) najnowsza modernizacja Su-27S z wielozadaniową awioniką i nowymi silnikami z wektorowaniem ciągu. Istnieją dwa prototypy oznaczone 901 i 902. Zmiany obejmują mi. nową osłonę radioprzeźroczysta (nowy radar), podwójna laweta kołowa w goleni podwozia głównego, brak dłuższych stateczników, znanych z Su-27M, nieco większe wloty powietrza do silników (dla mocniejszych silników). W 2009 roku ogłoszono zakup 48 samolotów (wyposażenie dwu pułków) które będą pomostem do samolotu piątego pokolenia PAK FA.

porównanie popularnych wersji

parametry KnAAPO Su-27S/SK KnAAPO Su-27SKM KnAAPO Su-30MKK/MK2 IAPO Su-30MKI
długość (m) 21,9 21,9 21,9 21,9
rozpiętość (m) 14,7 14,7 14,7 14,7
wysokość (m) 5,9 5,9 6,4 5,9
wewnętrzny zapas paliwa (kg) 9 400 9 400 9 720 9 400
maksymalna masa środków bojowych (kg) 4 000 8 000 8 000 8 000
masa startowa maksymalna (kg) 28 300 33 000 34 500 34 500
prędkość maks. na małej wys. (km/h) 1 400 1 400 1 400 1 400
prędkość maks. na dużej wys. (km/h) 2 300 2 100 2 150
pułap praktyczny (m) 18 500 17 750 17 300 17 300
zasięg (km) 3 720 3 530 3 000 3 000
silnik AL-31F AL-31FM AL-31F AL-31FU z wektorowaniem
ciąg maksymalny z dopalaniem (kG) 2x 12 500 2x 13 500 2x 12 500 2x 12 500
sonda do tankowania w powietrzu – brak – jest jest jest
przednie usterzenie poziome – brak – – brak – – brak – jest
radar N001 Miecz (N001W na Su-27SK) N001WEP N001WEP lub N010MS Żuk-MS N011M Bars
liczba punktów podwieszeń zewnętrznych 10 10 12 12
uzbrojenie pow-pow 6X R-27R 2X R-27T 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73
uzbrojenie pow-ziemia – brak – 4x Ch-29T 6x Ch-29T 4x Ch-59M 6x Ch-25MPU 6x Ch-29T 4x Ch-59M
uzbrojenie przeciwokrętowe – brak – 4x Ch-31A 6x Ch-31A (tylko MK2) 6x Ch-31A 1x Brahmos
uzbrojenie przeciwradiolokacyjne – brak – 4x Ch-31P 6x Ch-31P 6x Ch-31P
bomby kierowane – brak – 4x KAB-500Kr 1x KAB-1500Kr 6x KAB-500Kr 3x KAB-1500Kr 6x KAB-500Kr 3x KAB-1500Kr
parametry KnAAPO Su-33 (Su-27K) NAPO Su-34 (Su-27IB) KnAAPO Su-35/Su-37 (Su-27M) KnAAPO Su-35S (Su-27BM)
długość (m) 21,2 23,4 21,9
rozpiętość (m) 14,7 14,7 15,3
wysokość (m) 5,9 5,9 6,4 5,9
wewnętrzny zapas paliwa (kg) 9 400 12 100 11 500
maksymalna masa środków bojowych (kg) 6 500 8 000 8 200 8 000
masa startowa maksymalna (kg) 33 000 45 100 34 500
prędkość maks. na małej wys. (km/h) 1 400 1 300 1 400
prędkość maks. na dużej wys. (km/h) 2 300 1 900
pułap praktyczny (m) 17 000 14 000 18 000
zasięg (km) 3 000 4 500 3 600
silnik AL-31K z dodatkowym awaryjnym zakresem ciągu AL-31FM AL-31F lub AL-31FU z wektorowaniem AL-37FU z wektorowaniem
ciąg maksymalny z dopalaniem (kG) 2x 12 500 (2x 13 300) 2x 13 500 2x 12 500 2x 14 500
sonda do tankowania w powietrzu jest jest jest
przednie usterzenie poziome jest jest jest – brak –
radar N001 Miecz W004 N011 Bars i N014 do obserwacji tylnej N035 Irbis
liczba punktów podwieszeń zewnętrznych 12 12 14 12
uzbrojenie pow-pow 6X R-27R 2X R-27T 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73 6X R-27R 2X R-27T 6X R-77 RWW-AE 6x R-73
uzbrojenie pow-ziemia – brak – – brak –
uzbrojenie przeciwokrętowe 4x Ch-31A – brak –
uzbrojenie przeciwradiolokacyjne – brak – – brak –
bomby kierowane – brak – – brak –

Su-30 na linii montażowej zakładów w Irkucku (IAPO).

Autor: Paweł K. Malicki.

4 comments

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s